Postmodern Darbenin Yol Açtığı Çok Yönlü Hasarı Rapor Edebilmek

21. yıldönümü münasebetiyle hakkında yazılan köşe yazıları, yorum ve hatıralara rağmen kayda değer raporların henüz hazırlanamadığını esefle müşahede ettiğimiz ‘28 Şubat Zulmü’nü derli toplu şekilde zihnimizde canlandırmak, 21 yıldır yok yere hapislerde çürütülen mağdurlar başta olmak üzere tüm mazlumların haklarını iade edebilecek ve acılarını dindirebilecek adımlar atabilmeyi kolaylaştıracaktır.

Kurgucularının, “postmodern darbe” namıyla ülke tarihine geçmiş olan sürecin bin yıl süreceği kehanetinin tutmayacağı baştan belliydi. Ancak, kesintisiz onbeş yıllık Ak Parti iktidarına rağmen bu zulmün yakıcı etkilerinin bir türlü bertaraf edilememesi üzücüdür. Bu zulmün bugüne dek silinememesinde FETÖ bağlantılı yargı mensuplarının etkisi anlaşıldığına göre kalıcı ve kesin bir çözümü ertelemenin bahanesi kalmamış olsa gerektir.

Bilgi edinme kanunu çerçevesinde ilgili kurumlara başvuranlardan hiçbirinin somut tek bir cevap alamadığı “irtica” isimli heyulanın bertaraf edilmesi bahanesiyle 28 Şubat 1997 tarihinde Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel başkanlığında toplanan Milli Güvenlik Kurulu (MGK), takriben dokuz saat süren toplantının ardından 1 Mart günü askerler tarafından 20 madde halinde düzenlenen kararlarını Başbakanlığa ültimatom formatında iletmişti. Başbakan Necmettin Erbakan’ın direncine rağmen 14 Mart’ta Meclis’ten geçerek uygulanmaya başlanan; ordu ve eğitim başta olmak üzere tüm kamu kurumları yanında özel sektör ile gönüllü kuruluşları da derinden etkileyen bu kararlar neticesinde siyaset, ekonomi ve eğitim başta olmak üzere zaten çok başarılı işlemeyen birçok sosyal kurum büsbütün kötüleşmişti.

Yasal hiçbir dayanağı olmayan ‘başörtüsü yasağı’ ve ‘irtica’ suçlamasıyla yirmi bine yakın kamu personeli ile onbinlerce öğrencinin kurumlarıyla ilişiği kesilmiş, yüzlerce vakıf şubesi ve/ya merkezi kapatılmıştı. Yüzlerce şirketin ‘yeşil sermaye’ yaftasıyla kapısına kilit vurulmuş, el konan bankaların devlete ödetilen borçları da dahil edildiğinde 400 milyar doları aşan bir zarar yekûnu kıt kanaat geçinebilen toplumun sırtına yüklenmişti. Sürecin yol açtığı parçalanmış aileler gerçeği ile psikolojik ve sosyolojik baskılar sonucu onbinlerce insanda gelişen davranış bozukluklarının yol açtığı insan serveti kaybı ise rakamla ifade edilemeyecek cinsten olup en büyük kayıptır.

28 Şubat postmodern darbesinin devlete ve millete maliyetini analiz eden ve somut verilerle desteklenen mütekâmil bir rapor henüz ortaya konamadıysa da kapsamlı bir rapora ışık tutabilecek bazı çalışmaların yapılmaya başlanması memnuniyet vericidir. (1).

21. Yıl Dönümünde 28 Şubat Darbe Tiyatrosunun Bileşenlerini Hatırlamak

Postmodern darbe tiyatrosunun nasıl kurgulandığını Şevket Hüner’in konuya ilişkin tahlilinden iktibasla yeniden hatırlamakta yarar var:

“31 Ocak 1997’de Sincan Belediye Başkanı Bekir Yıldız’ın, İran büyükelçisinin de misafir olduğu Kudüs gecesinde sahneye koydurduğu ‘intifada’ oyunu koparılacak küçük kıyametin fitilini ateşler. O gecenin ardından üç gün süreyle vazifelendirilmiş medya provokatörleri gerilimi tırmandırır. 4 Şubat 1997 gecesi telefon çalar. Arayan K.K. Kurmay Bşk. Doğu Aktulga’dır. ‘İzzet Paşa, tümene K.K. Komutanı’nın emrini ver, 80 tank ve 80 zırhlı araçla yarın sabah Sincan-Akıncılar istikametinde gidilecek’ emriyle tiyatro eseri, irticai kalkışma senaryosuna dönüştürülerek caddelere taşınır. Uzun süredir hazırda bekletilen Çağdaş Kadınlar 11 Şubat’ta Ankara’da, Türk bayrakları ve Atatürk posterleriyle Şeriata karşı kadın yürüyüşü düzenler.

1997 ramazanında sergilenen televizyon tiyatrosunda, gözü yaşlı Fadime Şahin, cep telefonu eşliğinde zikir yöneten Ali Kalkancı ve asâlarıyla T.C.’yi yıkmasına(!) ramak kalan Aczimendi lideri Müslüm Gündüz’ün arasında savrulduk. Bu zenne takviyeli Hacivat-Karagöz tiyatrosu ramazan boyunca ekranlarda döne döne binlerce defa gösterildi. 28 Şubat 1997’de kendimize has demokrasimize(!) askerler tarafından post modern bir şekilde balans ayarı yapıldı. Bu arada kesintisiz 8 yıl eğitim zorunluluğu getirilerek Kur’an kursları kapatıldı. 19 Haziran’da Erbakan başbakanlığı bıraktı. 30 Haziran’da yangından mal kaçırır gibi ANASOL-D hükümeti kuruldu. Koalisyonda yer alanlar, brifingle “paşalarla paşa paşa geçinilecek” komutuyla hazırola geçirildi. Akademisyenler, yüksek yargı mensupları, medya üst düzey yöneticileri ‘sağdan hiza al’ konulu brifingler aldılar. 1998’in iki bayram arasında Refah Partisi kapatıldı. Yeni isim ve farklı yüzlerle tekrar açılma zorunluluğu getirildi.

28 Şubat postmodern tiyatro gösterisinin reyting rekortmeni oyuncularından Fadime Şahin şu anda devlet güvencesiyle ırzı irticadan korunmuş çağdaş bir Türk kadını. Ali Kalkancı milyonlarca captagon hapıyla basılmış uyuşturucu baronu. Fadime’yi role adapte eden tiyatro sanatçısı(!) Nurseli İdiz yeni bir senaryo üzerindeyken suçüstü yakalandı. Müslüm Gündüz ileride sergilenecek farklı bir senaryo için asâsı ve zilsiz defiyle korunaklı bir yerde. Süleyman Demirel ebedi istirahatgâhında. Çevik Bir bilinmez bir diyarda emekliliğin keyfini sürmekte…

Bu arada bu postmodern tiyatroda irticai örgüt üyesi olmakla suçlanan ve faili meçhul cinayetler üzerine yıkılan yüzlerce kişi cezaevlerine yerleştirildi. Bu sanıkların 3-5 yıl ile kurtulacakları davalara bakan, askerî brifinglerle tehdit edilmiş yargı mensupları eliyle müebbet hapse mahkûm edildiler. Bu iftira sürecinde içeri alınıp idamla yargılanan ve 16 yaşında girdiği hapishaneden 25 yaşında çıkan Halil Kantarcı, suçu ispat edilemediğinden beraat etti. Devlet ve millet düşmanı ilan edilen bu kişi, 15 Temmuz darbe girişimine karşı koyarken öldürüldü…” (2).

Ömrünün Baharında Hayatı Karartılanların Mağduriyetini Görmek ve İvedilikle Gidermek

Başörtülü eşini ancak araba bagajında ya da arka koltukta üzerine battaniye örterek yaşadığı lojmana götürebilenlerin varlığını hatırlatan, 28 Şubat sürecinde Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ile ilişiği kesilen, onbeş gün içinde hem eşini hem de işini kaybeden Yüzbaşı Sadık Güray Balatekin, yaşadıkları ağır mağduriyetlere rağmen taşkınlığa yeltenmeyen mazlumların olgun tutumlarını şu ifadeleriyle özetlemektedir:

“Kan kustuk ama kızılcık şerbeti içtik. Kendimize de zarar vermedik. Milletin bütün mukaddesatını muhafaza edecek her şeyi yaptık. Atılan arkadaşların belki trafik cezalarını bile bulamazlar, böyle insanlardır. Bizim bu sabrımız, ‘çatışma olmasın’ diyeydi. Belki de istedikleri oydu. Bu kadar insanı ayağa kaldırmak, reaksiyona sokmak, toplumu kaosa sürüklemek… Ama elhamdülillah atılanlar buna tevessül etmedi. Bu arkadaşlardan inanın yüz tanesi bir araya gelse ortalığı ayağa kaldırırdı. Hiçbiri en ufak bir vukuatın içinde bulunmadı.” (3).

21 yılda 42 kez mübarek bayram günlerini bile hapislerde geçiren mahkûmlar, babasız büyüyen çocuklar, cezaevlerinde yaşlanan gençler, torunlarını göremeyen babalar, binbir hastalıkla boğuşan dedeler, bitmeyen 28 Şubat soğuğunun hesabı sorulmamış bedeli olarak, akıl, vicdan, irada ve hakkaniyet sahibi olduğunu iddia eden her insanın imtihanı olarak önümüzde durmaya devam ediyor.

“28 Şubat sürecinde uydurma delillerle hapse atılan, hayatı karartılan, gençliği heba olan mahkûmlar hâlâ cezaevinde. FETÖ yargısının mağduru olan birçok dosyada yeniden yargılanma yolu açılırken, 28 Şubat mahkumlarının davaları hala ele alınmadı. Olayın en tirajikomik yanı ise 15 Temmuz darbe girişiminden sonra kendilerine kumpas kuran hâkim ve savcılarla yan yana hücrelerde kalmaları. Bu mağdurların pek çoğu gencecik yaşlarında cezaevine girdiler. Bir kısmı bekârdı. Bir kısmı ise yeni evliydi. Tutuklandıklarında çocukları 2-3 yaşlarındaydı. Bu insanlar apar topar, terörist muamelesiyle eşlerinden ve kokusuna doyamadıkları çocuklarından ayırıldılar. Medrese-i Yusuffiyye’de çile doldurmaya başladılar. Eşler, anneler, babalar olanı biteni bir derece anlayabiliyordu ama birileri vardı ki onlara hiçbir şekilde durumu anlatmak mümkün değildi: Mağdurların küçük çocukları… Tek bildikleri babalarının eve gelmediğiydi. Herkesin babası elinden tutup okula götürürken onların ellerinden tutan bir baba olmadığıydı. Bir iki ayda bir, bin bir zahmetle gidilen büyük gri binalarda gördükleri amca için “bak bu senin baban” diyordu anneleri. Tanımayan gözlerle bakıp, “Öyleyse neden eve gelmiyor?” diye soruyorlardı.

Yıllar geçti. Bazıları için 15, 20, bazıları için 24 yıl… Her çocuk gibi büyüdüler fakat hayatları değişmedi. Hala görüş günlerini bekliyorlar. Hala baba hasretini ve babalarını tanıyamamanın hüznünü kalplerinde taşıyorlar. 28 Şubat sürecini en ağır şekilde yaşayanlar onlardı ve yaşamaya da devam ediyorlar… Emre Aşkın, Furkan Doğan, Habibe Hüseyinoğlu, Halime Demir, Hüseyin Düğenci, Muhammet Ali Baran, Süeda Ülsen, Şehadet Gezer, Sinan Tenşi, Yusuf Aslan, Nurefşan Nart, Rabia Çelik, Ahmet Furkan Balta, Hüseyin Aytufan, Hüseyin Tekin 28 Şubat’ın babasız büyümek zorunda bıraktığı mağdur çocuklardan sadece birkaçı…” Yürek burkan hikâyelerini Emeti Saruhan’ın (4), gencecik yaşlarında uyduruk suçlamalarla hayatları çalınan ve 21 yıldır haksız yere hapiste tutulan altıyüzü aşkın insanımızın mağduriyetini de Abdulselam Durmaz’ın kaleminden okuyabilirsiniz. (27).

28 Şubat Darbesi Mağdurlarına Haklarını ve İtibarlarını İade Edebilmek

28 Şubat sürecinde YAŞ kararıyla ordudan atılanlardan hiçbirisinin FETÖ’cü olmadığına dikkat çeken Avukat Hüsnü Tuna kendisiyle yapılan söyleşide şu hususu vurgulamıştır:

“28 Şubat’ın en önemli aktörlerinden biri FETÖ’dür. Nitekim FETÖ sanığı Ali Fuat Yılmazer, 28 Şubat sürecinde şeriatçı örgütlerle ilgili Genelkurmay Başkanlığı’nda brifingler verdiğini, darbeyi yönetenleri bilgilendirdiğini kendisi ifade etti. Dolayısıyla MGK’da işlenen İslami örgütlerin bilgileri, dokümanları, FETÖ’den temin edilmiş, onlar tarafından sunulmuş ve orada gerekli icraatlar yapılmıştır.” 15 Temmuz darbesine teşebbüs edenlerin büyük çoğunluğunun 1997-2000 yılları arasında akademiye girmiş insanlardan oluştuğunu hatırlatan Tuna sözlerini şöyle sürdürmüştür:

“28 Şubatçılar, ‘Biz bu darbeyi FETÖ’ye karşı yaptık ve askeriyeden attıklarımızın hepsi FETÖ’cü’ diyorlar ama atılanlardan hiçbirisi FETÖ’cü değil. Dolayısıyla FETÖ, 28 Şubat darbesine her yönüyle lojistik, maddi, toplum üzerinde yer etmesi için, yerleşmesi için, etkisini göstermesi için gerekli tüm çalışmaları onlarla birlikte yapmış bir örgüttür.” (5).

28 Şubat postmodern darbesinin 21. yıldönümü münasebetiyle çeşitli etkinlikler düzenleyen sivil toplum kuruluşları arasında Mazlumder’in eşzamanlı ve periyodik faaliyetleri dikkat çekmektedir. Haksız mahkûmiyet kararlarına çözüm üretilmesini talep eden Mazlumder (İnsan Hakları ve Mazlumlar İçin Dayanışma Derneği) merkez ve taşra teşkilatı yöneticileri, asker brifingleri, işkence altında alınan ifadeler ve paralel devlet yargıçları eliyle tesis edilen 28 Şubat yargı kararlarının iptal edilmesi, sürecin bütün aktörlerinin aydınlatılması, hiçbir bahaneyle erteleme olmaksızın 28 Şubat mahkûmlarının serbest bırakılması gerektiğini savunmaktadır.

“28 Şubat zulmü son bulsun!”, “28 Şubat” yeter artık!”, “Bitmeyen 28 Şubat hayat çalmaya devam ediyor!”, “28 Şubat siyasi yargı kararları iptal edilsin!”, “28 Şubat mahpusları serbest bırakılsın!”, “28 Şubat mahpuslarının özgürlük talebi hepimizin imtihanıdır!” gibi sloganlar eşliğinde Ocak-Şubat 2018 ayları boyunca ülkenin dört bir yanında çeşitli etkinlikler düzenleyen Mazlumder’in aşağıdaki değerlendirmesine katılmamak mümkün müdür?

Çocukları babasız, anneleri evlatsız bırakan bu sorunun hemen şimdi çözülmesi gerekmektedir. Unutulmasın ki mazlumların ahı bütün siyasi hesapları ve matematik hesaplarını alt üst edecek bir güce sahiptir. Bahse konu hak talebinin gereğini yerine getirmek açıktır ki başta Yargı, Hükümet ve TBMM olmak üzere herkesin üzerine düşen önemli bir görevdir.

28 Şubat’ın; hukuk, medya, siyaset ve bürokrasi kültürümüze pompaladığı ve etkisi halen süren çarpıklıklar bir yana, hapsettiği ve 20 yılı aşkın süredir cezaevlerinde tutulan siyasi mahpuslar yönünden devam eden bir darbedir. Bu darbe her şubat ayında tarihten kesitler sunarak ya da nostaljik söylemlerle geçiştirilemeyecek bir mazlumiyeti en kaba haliyle devam ettirmektedir. Bağımsız ve adil mahkemelerce yeniden yargılanma haklarının verilmesi bile bu insanların mağduriyetlerini telafi etmeyecektir. Giden acı dolu yıllara rağmen hiç değilse bundan sonrası için hak ettikleri adaletin avuçlarına devlet tarafından konduğunu hissetmeleri, onların en doğal ve tartışılmaz haklarıdır. (6).

28 Şubat 2018 günü farklı illerde adliye binaları önünde çeşitli gönüllü kuruluşlar tarafından organize edilen basın açıklamaları yanında aynı gün SETA İstanbul’da eğitim, ifade ve inanç özgürlüğü başta olmak üzere on binlerce vatandaşımızı temel haklarından mahrum eden askerî darbe ile nasıl hesaplaşılması gerektiğinin ele alındığı bir panel düzenlendi. Sare Aydın Yılmaz’ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen ve Esra Albayrak, Fatmanur Altun, İsmail Çağlar ve Atilla Yayla’nın konuşmacı olarak katıldığı panelin SETA raporları dizisine bir de 28 Şubat Raporu eklenmesine vesile olmasını diliyorum. (7).

“Darbenin postmodern boyutu algı operasyonlarının en karmaşık halinin ortaya koyulmasıyla müthiş bir gerçeklik çarpıtmasının sağlanmış olmasındaydı. Her şeyin anlamının tersyüz edildiği, hiçbir değerin bir geçerliliğinin kalmadığı karanlık bir ortam oluşturarak gerçekleşti 28 Şubat. Aradan geçen 21 seneden sonra Türkiye 27 Nisan 2007’de darbenin e-muhtıra yüzüyle, 7 Şubat 2012’de özel yetkili savcı operasyonu marifetiyle, 2013 Mayıs ve haziran aylarında halk protestoları görünümüyle, 17-25 Aralık’ta yolsuzluğa karşı yargı müdahalesi havasıyla ve tabii 15 Temmuz’da da yine konvansiyonel şekline dönen şekliyle tekrar karşılaştı.” (8).

28 Şubat sürecinde eğitim hakları gasp edilen, psiko-sosyal sağlıkları bozulan ve hayatları çalınan (22) onbinlerce gencimizin yürek yakan hikâyelerini, “Adalet: Şimdi değilse ne zaman?”, “Bu son 28 Şubat olsun!”, “Yasak kalktı, mağduriyet bitmedi!” gibi başlıklar altında sosyal medya kampanyaları yürüten 28 Şubat Öğrenci Derneği sitesinden okuyabilirsiniz. (9). Malum süreçte türlü baskılar gören, engellenen, işinden edilerek aile huzuru ve hayat düzeni bozulan öğretim elemanlarının sayısının da az olmadığını sürecin mağdurlarından biri olarak hatırlatmayı tarihe not düşmek açısından vecibe addediyorum. (10-11). Ancak sürecin asker mağdurları kadar sivil mağdurlarının ‘28 Şubat Davası’na ilgi göstermediğini, insanımızın o dönemde gasp edilen haklarını aramakta isteksiz davrandığını da itiraf etmeliyiz.

28 Şubat postmodern darbesini anlatan çok sayıda irili ufaklı belgesel filmi hazırlanmış ve yayınlanmıştır. (15-21). Cevat Akkanat süreci şiir sanatıyla anlatan eserleri bir kitapta derlemiş (12), şarkılar besteleyen sanatçılar da çıkmıştır. (13). Konuyu daha çok siyasetbilimi açısından ele alan kırk kadar lisansüstü tez çalışması da yapılmıştır. (14). Ancak bunlarla yetinmeyip darbeyi farklı boyutlarıyla ele alan daha detaylı ve derinlikli ilmî ve edebî eserlerin üretilmesi ve sinema filmlerinin çekilmesi icap etmektedir.

Uzun soluklu bir sömürü projesinin bir aşaması olan (23) 28 Şubat şerrinden; insan hak, hürriyet ve haysiyetini ihlal edenlerin (24) hak ettiği cezalara çarptırılması ve mağdurlara hak ve itibarlarının iade edilmesi suretiyle; adaletin kıymetini bilen, hakkını savunan bir toplum olma ve hukuk devletini tesis etme yolunda insanımızın bilinçlenmesini sağlamak (25) gibi bir hayır devşirebilmek de hukuk ve fikir adamları başta olmak üzere her vatandaşın görevidir.

“28 Şubat Darbesini Unutma Unutturma!” sloganıyla açılan ve taşeronlarının bin yıl devam edeceği hülyasına kapıldığı karanlık darbe sürecinde hakları ihlal edilenlerin hikâyelerini paylaşabilecekleri bir internet sitesi yayın hayatına başlamıştır. Ak Parti İnsan Hakları Başkanlığı’nca desteklenen siteden bilgi ve belge paylaşımı da yapılabilmekte olup bu gecikmiş adım nereye nasıl başvuracağını bilemeyenler için bir kolaylık sağladığı gibi mağdurlara bir sorumluluk da yüklemektedir. (26).

28 Şubat Darbesi’ni bütün boyutlarıyla aydınlatarak çok katmanlı hasarı hakkıyla tespit edecek kapsamlı bir raporun düşünce kuruluşları ve insan hakları derneklerinin işbirliğiyle hazırlanması ve darbenin ordu, siyaset, hukuk, medya, finans vb. tüm alanlardaki aktörlerinin tespit edilerek hak ettikleri cezaya çarptırılmalarına vesile olunması, mahkûmların ise en hızlı şekilde yeniden yargılanarak tahliye edilmelerini temenni ediyorum.

Ek bilgi notu: Beş yıldır süren 28 Şubat Davası 13.04.2018 tarihinde sonuçlandı. Meşru hükümeti deviren, binlerce insanı işinden eden, yüzlercesini haksız yere hapishanelere dolduran, Türkiye’ye milyarca lira ve itibar kaybettiren 28 Şubat Postmodern Darbesi’nin faillerinin askerî kanadına mensup faillerinden İsmail Hakkı Karadayı, Çevik Bir, Çetin Doğan başta olmak üzere toplam 21 sanık hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verildi. Yaşları ve sağlık durumları nedeniyle tutuklama kararı verilmeyen ve cezaları hafifletilerek müebbet hapis cezasına çevrilen sanıklar için adli kontrol şartı ve yurt dışı çıkış yasağı getirilmekle yetinildi. Bu duruma yaşlı mağdurlar yakınları ve insan hakları savunucuları tepki gösterdi… (28).

Kaynaklar:

1. Aynur Ekiz; “Postmodern Darbenin İzleri Hafızalardan Silinmedi”, Anadolu Ajansı, http://aa.com.tr/tr/28-subat/postmodern-darbenin-izleri-hafizalardan-silinmedi/1065836, 18.02.2018.
2. Şevket Hüner; “Postmodern Tiyatro Mağdurları”, Düşünce Mektebi, http://dusuncemektebi.com/y/24133/postmodern-tiyatro-magdurlari/, 26.02.2018.
3. Sefa Mutlu; “Balatekin: Başörtülü Eşini Ancak Araba Bagajında Lojmanına Götürebilenler Vardı”, Anadolu Ajansı, http://aa.com.tr/tr/28-subat/basortulu-esini-ancak-araba-bagajinda-lojmanina-goturebilenler-vardi/1065844, 18.02.2018.
4. Emeti Saruhan; “28 Şubat’ın Babasız Çocukları”, Gerçek Hayat, http://www.gercekhayat.com.tr/kapak/28-subatin-babasiz-cocuklari/, 26.02.2018.

5. Murat Paksoy; “Hüsnü Tuna: 28 Şubat’ın En Önemli Aktörlerinden Biri FETÖ’dür”, Anadolu Ajansı, http://aa.com.tr/tr/28-subat/avukat-husnu-tuna-28-subatin-en-onemli-aktorlerinden-biri-fetodur/1066514, 18.02.2018.
6. http://mazlumder.org, 02.02.2018.
7. SETAV; “28 Şubat Darbesiyle Nasıl Hesaplaşılmalı?” Paneli, http://www.setav.org/etkinlikler/panel-28-subat-darbesiyle-nasil-hesaplasilmali/, 26.02.2018.
8. Yasin Aktay; “28 Şubat’tan Sonra: Çeşit Çeşit Darbeler”, Yeni Şafak, https://www.yenisafak.com/yazarlar/yasinaktay/28-subattan-sonra-cesit-cesit-darbeler-2044645, 28.02.208.
9. http://www.org, 28.02.2018.
10. http://www.turkiyeegitim.com/28-subat-magduru-akademisyenlerin-haklari-neden-iade-edilmiyor-45710h.htm, 02.04.2013.
11. https://dogruhaber.com.tr/mobil/haber/105986-28-subat-magduru-akademisyenler-haklarini-istiyor, 17.11.2013.
12. http://www.edebiyathaberleri.com/haber/2921/cevat-akkanat-ile-28-subat-direnis-siirleri-antolojisini-konustuk.html, 26.02.2017.
13. Hasan Sağındık, Adamlar, (bir 28 Şubat şarkısı), https://www.youtube.com/watch?v=cUykXvWfL5w, 28.02.2012.
14. 28 Şubat konulu tezler, YÖK, http://akademik.yok.gov.tr/AkademikArama/view/searchResultviewListThesis.jsp, 26.02.2018.
15. Postmodern Darbe belgeseli, https://www.youtube.com/watch?v=NGb9giwfLoM, 27.02.2013.
16. Tarihimizin Kara Lekesi 28 Şubat belgeseli, https://www.youtube.com/watch?v=B8yoRgLn9xw, 27.02.2013.
17. Son Darbe 28 Şubat belgeseli, 3. Bölüm (3/12), CNNTürk, https://www.youtube.com/watch?v=hQ0SBuFFFag, 23.02.2013.
18. 28 Şubat Kardeşliğe Operasyon belgeseli, A Haber, https://www.ahaber.com.tr/webtv/programlar/belgesel-kusagi/28-subat-kardeslige-operasyon-belgeseli, 01.03.2014.
19. 28 Şubat Hatırlatması Özgürlük Zinciri, Ülke Tv, https://www.youtube.com/watch?v=BP1yv_7Nrik, 28.02.2016.
20. 28 Şubat Darbesi kısa belgeseli, Tvnet, https://www.youtube.com/watch?v=-C7sPi2NdnQ, 21.04.2014.
21. Ak Parti İnsan Hakları Başkanlığı; 28 Şubat Darbesi: İnsan Haklarına Balans Ayarı(!) https://www.youtube.com/watch?v=sdJGNCNFR_c, 27.02.2018.
22. Aliye Özkul; “Arafta Kalan Kuşak Bugün Ne Yapıyor?”, Star, Açık Görüş, http://www.star.com.tr/acik-gorus/arafta-kalan-kusak-bugun-ne-yapiyor-haber-1316000/, 03.03.2018.
23. Mustafa Öner; “28 Şubat, Bin Yıl, Yalan Baharlar!”, http://dusuncemektebi.com/y/24166/28-subat-bin-yil-yalan-baharlar/, 05.03.2018.
24. Mehmet Şerefoğlu; “Êdî Bese – Bu 28 Şubat Son Olsun!”, Özgün İrade Dergisi, Ocak 2018, http://www.hertaraf.com/haber-d-bese-bu-28-subat-son-olsun-1544, 09.03.2018.
25. Marrem Balcı; “28 Şubat Süreci ve Hukukçularımız”, Eğitim-Bilim Dergisi, Şubat 1999.
26. Ak Parti İnsan Hakları Başkanlığı; “28 Şubat: Bin Yıl Sürdürülmek İstenen Karanlık Darbe…”, 27.02.2018. http://28subathikayem.com
27. Abdulselam Durmaz; “28 Şubat 1997… Zulmün adı”, Yeni Şafak, https://www.yenisafak.com/hayat/28-subat-1997-zulmun-adi-3179726, 22.03.2018.
28. Mehmet Toprak; “28 Şubat faillerine ödül, mağdurlarına zulüm!”, Diriliş Postası, https://www.dirilispostasi.com/makale/28-subat-faillerine-odul-magdurlarina-zulum-5ad38bdcd8a7e626f435ad22, 16.04.2018.

İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü’nün İlahiyat Fakültesine dönüştürülerek Marmara Üniversitesi’ne bağlandığı 1982 güzünde yeni fakültenin ilk öğrencileri olarak intisap ettiğimiz okulda kendilerinden ders aldığımız çok kıymetli hocalar arasında nev’i şahsına münhasır, diğer ağır hocalardan çok farklı bir kişilik olarak tanıdık Ali Murat Daryal Hoca’yı.

1931 yılında İstanbul’da doğan Daryal Hoca 1950’de Taksim Erkek Lisesini, 1959’da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arap-Fars Filolojisi Bölümünü bitirdi. Aynı üniversitenin Psikoloji Bölümünden de mezun oldu. İslâmî ilimler alanında özel dersler aldı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İslâm Araştırmaları Bölümü’nde asistanlık ve orta dereceli okullarda din bilgisi öğretmenliği yaptıktan sonra, 1966’da İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü’ne öğretim görevlisi olarak tayin edildi. 1988’de doktorasını tamamladı, 1998’de profesör oldu. Aynı yıl yaş haddinden emekli olan Prof.Dr. Ali Murat Daryal, bir süre daha Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde sözleşmeli öğretim üyesi olarak derslerine devam etti.

Kurban Kesmenin Psikolojik Temelleri, İslâm’ın Doğuşu ve İlk Yayılışının Psikososyal Açıdan Tahlili, Dinî Hayatın Psikososyal Temelleri, Psikososyal Açıdan Medeniyetler ve Mesajları gibi son derece özgün eserlere imza atan Daryal Hoca, özellikle Din Sosyolojisi dersinde bize muhteşem ufuklar açmıştı.

İlkokuldan doktoraya kadar bütün bir örgün eğitim hayatım boyunca derslerinde kalem ve kâğıt kullanmayı yasaklayan tek hoca Daryal Hoca olmuştur. “Not tutmayın, beni dikkatle dinleyin!” derdi. Bütün benliğiyle yoğunlaşarak anlattığı konuyu, beden dilini, karatahtayı ve sahneyi büyük bir başarıyla kullanarak öğrencinin zihnine kazırdı. Aradan geçen otuz dört yıla rağmen tek satır not tutmadığım derslerinde Ali Murat Hoca’nın anlattıkları taptaze zihnimdedir. Zira, uzun ve meşakkatli bir tefekkürün ürünü oldukları ilk andan itibaren anlaşılan son derece özgün yaklaşımlarını anladığımızdan emin olmadan konuyu kapatmazdı.

Odun kırarken sıçrayan bir parçadan gözünün yaralanışı gibi acıklı hatıralarını, öğrencilerine büyük bir samimiyetle sarılıp “abicim” diye hitap edişini, emekli olduktan sonra da davet edildiği her gönüllü kuruluşa ve televizyon kanalına giderek keşfettiği sosyal hakikatleri büyük bir iştiyakla anlatışını, profesör unvanına asla itibar etmeyip gerçek bir zahit gibi hayat sürüşünü unutamam.

Yetim ve gariplere kol kanat germek için çırpınışına bizzat ben de şahit olmuştum. Kafkas Vakfı’nın başkanlığını yürüttüğüm yıllarda benim orada olduğumu da bilmeden İstanbul Fatih’teki vakıf merkezine gelerek yıllık zekâtını o zamanlar devam etmekte olan Rus-Çeçen savaşında şehit düşen mücahitlerin yetimlerine ulaştırılmak üzere emanet etmişti. Azeri asıllı Daryal Hoca’nın kalbi sadece ırkdaşları ve dindaşları için değil bütün insanlığın selameti için çarpıyordu. Rabbim taksiratını bağışlasın, hasenatını en güzeliyle ödüllendirsin.

“Doğrusu biz Allah’a aitiz ve sonunda yine O’na döneceğiz”

Vefat haberini defnedildikten sonra almaktan ve cenaze namazına iştirak edememekten dolayı üzüldüğüm Ali Murat Daryal Hoca’nın ebedi hayata uğurlanması da geçici hayatı gibi garibane oldu. Cenazesi dostlarına, arkadaşlarına ve öğrencilerine zamanında duyurulamadı. 15 Mart 2017 tarihinde kansere yenik düşerek teslim-i ruh eyleyen Daryal Hoca, 16 Mart Perşembe günü defnedildi.

Defin haberini bir gün sonra aldığımda, önce inananların en büyük teselli kaynağı olan şu âyet-i kerimeyi okudum sessizce:

“İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn: Doğrusu biz Allah’a aitiz ve sonunda yine O’na döneceğiz.” (Bakara 2:156).

Ardından, Son Nebi’nin (aleyhisselam) şu hadislerini hatırladım:

“Kun fi’d-dunyâ keenneke ğarîbun ew ‘âbiru sebîl…:

Dünyada bir garip ya da yolcu gibi ol…”

“Fe tûbâ li’l-ğurebâ’:

Ne mutlu gariplere!”

Nihayet Yunus Emre’nin şu meşhur dörtlüğü döküldü ağzımdan:

“Bir garip ölmüş diyeler

Üç günden sonra duyalar

Soğuk su ile yuyalar

Şöyle garip bencileyin…”

İyiliğine Şahitlik Edilmek ve Hak Helalliğine Mazhar Olmak

İnterneti tarayıp merhum Daryal Hocamız hakkında malumat toplamak istediğimde karşıma çıkan ve meslektaşları ile öğrencilerinin kaleme aldığı yazı ve yorumları özetle paylaşarak hüsn-i şehadetlerine sizleri de ortak etmek isterim:

“Bir tel daha koptu yahut bizi öteye çeken kuvvetli iplere biri daha eklendi. Ali Murat hocayla talebeliğimden beri aramız iyidir. Gelir, uğrar, ilk görenleri şaşırtacak şekilde temennalarda bulunurdu. Her ziyaretinde burs dağıttığı fakirler ve talebeler için de bir şeyler isterdi. 15 gün önce de odaya gelmişti. Kapıyı açtığında odada benim olduğumun farkında değildi, kime tesadüf etse isteyecekti. Odada beni görünce ve fark edince biraz daha neşelendi, sesine revnak geldi, oturdu, konuştuk. Bir müddettir kanser tedavisi gördüğünü önceden biliyordum, dertleşmiştik. Sordum tekrar; oralarda değildi. Her şeye hazırdı ama işine bakıyor, “bu ay çok açığım var” diyerek bir iki muhtaca daha birkaç kuruş topluyordu.

Sağ arka cebi fakirlerin cebiydi. Kendine ait cepler ise umumiyetle boştu. Meczup tarafları vardı, salabet-i diniye sahibiydi. Gözü yaşlıydı. Yetimleri, fakir talebeleri kime bırakıp gitti acaba? Bilenler söylemez, söyleyenler bilmez. Allah rahmet eylesin. İneceği kabirden rahmet deryaları aksın. “Ene we kâfilü’l-yetîmi yewme’l-kıyâmeti hâkezâ; Ben ve yetime kol kanat geren kimse cennette böyle (yan yana) olacağız.” buyuran Efendimiz’in ruhaniyeti onu karşılasın.” (Prof.Dr. İsmail Kara).

“Daryal Hoca kanser nedeniyle tedavi görüyordu. Aslında son gördüğümde iyiydi, ayaktaydı. 35 yıllık dostumdu. Din psikolojisi hocasıydı. Birlikte çok vakit geçirdik. Marmara İlahiyat Fakültesi’ndeki hocaların birçoğunun hocasıydı. Başımız sağ olsun.” (Prof.Dr. Yümni Sezen).

“Güzel eserler veren ve birikimini bizlere kadar yansıtan biriydi. Emekli olduktan sonra da çalışmalarını hiç kesmedi. İnandıklarını yaşantısına aksettiren ve inandığı gibi dimdik yaşayan, hiç boyun eğmeyen, hocaların hocasıydı. Üzerimizde çok hakkı var.” (Prof.Dr. Nihat Temel).

“Aşk ve heyecan dolu, gayretli ve öğretici bir hocamızdı. Farsça ne öğrenmişsem ondan öğrendim. Sâdî-i Şîrazî’nin Bostan ve Gülistan’ından bölümler okutarak Farsçayı bize sevdirdi. Okuttuğu Farsça şiirler yanında bize hayatın gerçeklerini ve İslam’ın ruhunu anlatırdı. Çile çekmişti, muztaripti. Vefa örneği, tevazu abidesiydi. Bütün saniyelerini ilim, fikir ve hayırlarla dolu dolu geçirdi. Bir görüşmemizde “20-TL ver” demiş, bu fakir de emri yerine getirmişti. Sonra meseleyi açıkladı. Dostlardan topladığı paralarla fakir insanların ihtiyaçlarına koşuyordu. Bizde ve camiamız üzerinde çok hakkı vardır.” (Yunus Vehbi Yavuz).

“Öğrencilik yıllarında yaşadığı sıkıntıları zaman zaman anlatırdı bizlere. Anlattıklarıyla idealize olur ve imkânsızlıklarımızı unuturduk. Hele öğrencilik yıllarında geceleri kamyonet şoförlüğü yaparken direksiyon başında donduğunu ve gözünü hastanede açtığını, fikirleri hocasıyla uyuşmadığı için okuduğu bölümden defalarca atıldığını ve her defasında azimle çalışarak aynı bölüme yeniden girdiğini hiç unutamam. Rabbim makamını cennet eylesin.” (Sabri Yayan).

Erol Erdoğan: Ali Murat Daryal’ı Uğurlarken

“Size güzel bir adamdan bahsedeceğim. 1990’lı yıllar. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde öğrenciyim. 12 Eylül darbesi ile 28 Şubat darbesinin arasındaki yıllardayız. 12 Eylül darbesinin siyasi hâkimiyeti sona ermiş olsa da alışkanlıkları her alanda kendini gösteriyor. Henüz pek özgür değiliz. Gençlik damarımıza dur demeye çalışan çok. Üniversitelerde öğrenci faaliyetlerine yavaş yavaş müsaade ediliyor. Öyle her etkinliğe müsaade yok. Arkadaşlarımızla kurduğumuz okulun ikinci öğrenci kulübü olan Nida Kültür ve Araştırma Kulübünde faaliyetler yapmaya çalışıyoruz. İsmail Kıllıoğlu Hocamız danışmanlığımızı yapıyor. Raşit Küçük ve Nedim Urhan hocalarımız her zaman destekçilerimiz. Endülüs Günleri, Cahit Zarifoğlu’nu Anma Haftası, Bosna’ya Yardım Kampanyası gibi pek çok organizasyonu başarmanın motivasyonu ile yeni işlere girişiyoruz…

Bir ara, o zaman Refah Partisi İstanbul İl Başkanı olan Recep Tayyip Erdoğan’ı okula davet etmek istiyoruz. İmkânsız gibi bir şey; vazgeçiyoruz… Aklımıza RP Lideri Necmettin Erbakan’ı okula davet etmek geliyor. Heyecanlanıyoruz. Hemen afişimizi hazırlayıp ilgili dekan yardımcısına teslim ediyoruz. Afiş imzalanırsa etkinliğe onay çıkmış olacak. Günler geçiyor, imza yok. Okula pek çok siyasi isim gelip gidiyor bu arada. Dekanlığa gelip gidiyoruz, imza yok. “Neden?” diye soruyoruz. “Kem küm” deniliyor, imza yok. Bir gerilim yaşıyoruz ve imza atılıyor. Erbakan Hoca okula geliyor. Öğrenciler bağrına basıyor. Koca salon hınca hınç doluyor. Müthiş günler gerçekten.

Ali Murat Daryal’ı öyle günlerde tanıdım. Siyasi çizgi olarak bizimle değildi ama bunu hissettirmez, sorun etmezdi. Bu yönüyle pek çok hocadan ayrılırdı. Selçuk Eraydın ve Emin Işık hocalar da öyleydiler. Onlar için öğrenci emeği kıymetliydi. Ali Murat Daryal Hoca başkaydı tabii. Öğrenci ve insan dostuydu. İletişim kurmak, tebessüm etmek, moral vermek, farklı olanı anlamak ahlakıydı. Davet ettiğimizde etkinliklerimize koşarak gelirdi. Yolda karşılaştığımızda hal-hatır sorardı. Gözlerinde hep bir yaşam sevinci, dostluk ışıltısı olurdu. Şakalaşmayı ve espriyi severdi; sevdiklerine takılırdı. Derslerde zaman zaman şişmanlığıma atıf yaparak “Bak Erol, ben Beşiktaş sahilinde oturuyorum. Boğazda denize girip de taşırma.” derdi. Gülüşürdük.

Ali Murat Daryal Hoca’dan ben şunu öğrenmiştim: İnsanın dili, aşireti, ülkesi, milleti, partisi, tarafı farklı olabilir ama insanlık başkadır. Muhalifin de olsa muhatabın erdemli ise onu tut, onunla dost ol, onu sev, ona değer ver.

O yıllarda “Kurban Kesmenin Psikolojik Temelleri” kitabını okuyunca daha çok sevmiştim hocayı. Olaylara sosyoloji ve psikoloji refleksiyle de bakmamızı öneren-öğreten bir kitaptı… Hocamıza rahmet diliyorum, mekânı cennet olsun. Bir Fatiha okuyun lütfen.” (Yeni Birlik, 18.03.2017).

Mehmet Nuri Yardım: Ali Murat Daryal Hoca

“Ölüm, hayat akıp giderken severek dinlediğimiz, sohbetlerinden istifade ettiğimiz birçok şahsiyeti de beraberinde alıp götürüyor. Geçenlerde Nihat Keklik ahirete intikal etmişti. Üçgün önce de Prof.Dr. Ali Murat Daryal Hoca Hakk’a yürüdü. Allah rahmet eylesin. Hoca şen şakrak, nüktedan ve bilge bir kişiliğe sahipti. Kermeslerde düzenlenen çekilişler için görev üstlenir, katılımı sağlardı.

İlim öğrenmeyi ve öğretmeyi bir zevk haline getiren, hocalığı şevk içinde yapan Ali Murat Hoca’nın “Dilimiz Kültürümüz” başlıklı mühim bir makalesi var. Oradan yapacağımız iktibasta, Hoca’nın dünya görüşünü ve derinlemesine açılan geniş ufkunu görmek mümkün. İşte o uzun yazıdan birkaç cümle:

“Küçükken köşe kapmaca oynardık. Bu oyunda birbirimizi aldatır ve aldanan kişiye hep beraber gülerdik. Bu bizim millî oyunumuz değildir!… Bizim oyunlarımızda ‘Yağ satarım, bal satarım, ustam ölmüş ben satarım.’ denir. Ustasının adını yaşatır. Sosyoloji okurken bize ‘Çırak, usta, patron birbirlerine düşmandır.’ diye öğretirlerdi. Biz Batı’yı maymun gibi taklit ettiğimiz müddetçe hiçbir yere ulaşamayız. Bizim Batı’dan gelen safsatalara ihtiyacımız yok… Küçükken şöyle bir tekerleme söylerdik: ‘Aç kapıyı bezirganbaşı, kapı hakkı, arkamdaki yadigâr olsun.’ Bu tekerleme çocuğun kafasına hak mefhumunu yerleştiriyor…

Bugün mimari Hıristiyanlaşmıştır. Bunlar kasıtlı yapılıyor. Bakın, Süleymaniye’ye gelen bütün yollar kapalıdır. Süleymaniye’de bir hastane yapmışlar ve caminin görünmesini engellemişlerdir… İslam mimarisinde evler yatıktır. Balkon yoktur, cumba vardır. Evler o mahallenin camisinden yüksek yapılmazdı. O yüzden eski İstanbul’da sadece minareler görünürdü…

Batı müziği istilacı ve emperyalist bir müziktir, notalar üzerinize hücum eder. Tramvay, otobüs gelir gibi. Türk müziği konserlerinde seyirciler genelde ağlarlar ama Batılıların Batı müziğini dinlerken yüzleri gergindir. Türk müziği, seyircileri alıp arşa yükseltir…” Kabri nur, mekânı cennet, makamı âli olsun Daryal Hoca’nın.” (Milat, 18.03.2017).

Kaynaklar:

• https://www.facebook.com/alimuratdaryal/, 18.03.2017.
• Erol Erdoğan; “Ali Murat Daryal’ı Uğurlarken”, Yeni Birlik gazetesi, 18.03.2017. (http://www.gazetebirlik.com/yazarlar/ali-murat-daryali-ugurlarken/).
• Mehmet Nuri Yardım; “Ali Murat Daryal Hoca”, Milat gazetesi, 18.03.2017. (http://www.milatgazetesi.com/ali-murat-daryal-hoca-makale-108837).
• https://1000kitap.com/yazar/ali-murat-daryal/kitaplari/, 18.03.2017.

Muhammed Ali Kley: Tüm Zamanların En İyi Boksörü

Tüm zamanların en iyi boksörü olarak bütün dünyanın seneler boyu maçlarını hayranlıkla izlediği Muhammed Ali, 4 Haziran 2016 Cumartesi günü, solunum yolu rahatsızlığı nedeniyle kaldırıldığı hastanede 74 yaşında teslîm-i ruh eyledi. 17 Ocak 1942’de ABD’nin Kentucky Eyaleti’nin en büyük şehri olan Louisville’de Hıristiyanlaştırılmış bir zenci ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Cassius Marcellus Clay Jr, 22 yaşında Müslümanlığı seçerek Muhammed Ali adını aldı. Dört kez evlenen ve 7 kızı, 2 oğlu olan Muhammed Ali’nin üçüncü eşinden doğan kızı Laila da babası gibi boksör.

Vietnam Savaşı’na katılmayı reddettiği için hapis ve para cezası alması yanında şampiyonluk unvanı da lağvedilen Muhammed Ali, kariyerindeki 61 maçta sadece beş kez yenildi. Profesyonel boksta dünya şampiyonluğunu üç kez kazanan ilk boksör olan Muhammed Ali, 56 galibiyetinin 37’sini nakavtla elde etti.

Açtığı davayı kazanarak 12 Ağustos 1970 tarihinde lisansına yeniden kavuşan Muhammed Ali, yeni dönemde Jerry Quarry, Joe Frazier, Kenneth Howard Norton, Leon Spinks, Larry Holmes gibi ünlü boksörlerle defalarca karşılaştıktan ve 61 dövüşünün 37’sini nakavt, 19’unu da hakem kararıyla kazandıktan sonra kariyer hayatını, ilerleyen yaşı ve kamuoyundan sakladığı parkinson hastalığı yüzünden 1984’te Trevor Berbick’e yenilerek  noktaladı. 1964, 1974 ve 1978 yıllarında dünya ağır sıklet boks şampiyonluğunu 3 kez kazanan Muhammed Ali’nin hayatı beyazperdeye de uyarlandı, 2001 yılında çekilen “Ali” filminde Muhammed Ali’yi Will Smith canlandırdı.

Nelson Mandela’dan Saddam Hüseyin’e kadar birçok liderle bir araya gelen Muhammed Ali, Kuveyt’in işgalinin ardından Irak’ta rehin tutulan Amerikalıların serbest bırakılması için Bağdat’a bizzat giderek aracılık yaptı ve rehinelerden 15’inin serbest kalmasını sağladı.

İlerleyen hastalığına rağmen 1996 Atlanta Olimpiyatları’nda olimpiyat meşalesini yakma görevini üstlenerek milyonların hayranlığını bir daha kazanan Muhammed Ali, önceki onlarca ödüle ek olarak en son Aralık 2012’de Dünya Boks Konseyi tarafından “Boksun Kralı” ilan edildi. Binlerce şampiyon görmüş olan spor dünyasında Muhammed Ali kadar karizma sahibi bir sporcuya rastlamak zordur. Kendisi de bu durumun farkında olan merhumun şu sözü spor yorumcularının da katıldığı bir hakikatin ifadesidir: “Ben boksu özlemeyeceğim, boks beni özleyecek.”

Irkçılığa Karşı Mücadeleyi İnsanlık Onurunun Gereği Bilmek

29 Ekim 1960’da profesyonelliğe adım atan ve 18 yaşında Roma Olimpiyatları’nda altın madalyayı kazanarak tüm dikkatleri üzerine çeken Muhammed Ali, gençlik dönemini ABD’de ırk ayrımcılığının en yoğun olduğu dönemlerde geçirdi. ABD’ye döndüğünde bir restorana girmek istediğinde “Burada sadece beyazlara servis yapılıyor!” diyerek içeri alınmaması üzerine genç şampiyon, ırkçılığa karşı tepkisini ortaya koymak maksadıyla madalyasını Ohio Nehri’ne attı.

Dünya boks şampiyonluğuna 22 yaşında ulaşan, aynı yıl Müslümanlığı seçtiğini açıklayan ve bu kararı dünyada büyük yankı uyandıran Muhammed Ali, Amerika’da zencilerin hayat şartlarını iyileştirme amacı güden, ancak diğer taraftan da ‘siyahilerin üstünlüğü’ne ilişkin vurguları nedeniyle eleştirilen Nation of Islam (İslam Milleti) hareketine katıldı. Bu dönemde “kölelik adım” diye andığı çocukluk isminden vazgeçerek Muhammed Ali adını aldı.

Mücadeleci ve muhalif kişiliğiyle Amerika’da geniş bir kitleyi karşısına alan Muhammed Ali, Türkiye başta olmak üzere İslam dünyasında büyük bir sevgiye mazhar oldu. Vietnam Savaşı’na gitmesini isteyen Amerikan yönetiminin bu talebini, “Benim Vietnamlılarla hiçbir anlaşmazlığım yok. Fakir bir halkı yakmaya ve öldürmeye yardım etmek için evimden 10 bin mil uzağa gitmeyeceğim!” diyerek reddetmesi üzerine Muhammed Ali, beş yıl süreyle müsabakalara katılmaktan men edildi. 1967-70 yılları arasında ringe çıkamadığı için büyük ekonomik kayba da uğrayan Muhammed Ali, dünya şampiyonluğu unvanın geri alınması sebebiyle prestij kaybı da yaşadı.

Cezalı olduğu dönemde dünyanın birçok yerini dolaşarak İslamiyet’i anlattı. “Siyah Müslümanlar Hareketi” ve siyahi hakları savunucusu Malcolm X ile ortak çalışmalar yürüttü. Daha sonra 2001 yılındaki 11 Eylül saldırıları üzerine Muhammed Ali, başında New York İtfaiye Müdürlüğü şapkası ile Sıfır Noktası’na giderek destek ve dayanışmasını gösterme gereği duymuş ve şöyle demişti:

“Beni asıl inciten, ‘İslam’ ve ‘Müslüman’ adının bulaştırılması ve sorun çıkarılıp nefret ve şiddete yol açılması. İslam, katil dini değildir. İslam, barış demektir. Evde öylece oturup insanların sorunun kaynağı olarak Müslümanları yaftalamalarına seyirci kalamazdım.”

Güney Afrika’da 1948-1993 yıllarında hüküm süren apartheid rejimine karşı mücadeleye güçlü destek veren Muhammed Ali, BM’deki Apartheid’e Karşı Özel Komite’de yaptığı konuşmada “Yüreği iyi değilse bir kişi iyi olamaz” demişti. Apartheid rejime karşı mücadelesiyle tarihe geçen Nelson Mandela, 2013’te hayatını kaybettiğinde Muhammed Ali; “O bize büyük ölçüde affetmeyi öğretti, tüm kardeşlerimizin tüm renklerden geldiğini fark ettirdi.” demişti.

Çağının Şahidi Muhammed Ali’yi Şahitlerin Dilinden Tanımak

“Dava adamı”, “dünyayı değiştiren adam”, “dünyanın ufkunu açan adam” gibi sıfatlarla anılan Muhammed Ali hakkında vefatını müteakiben yapılan yorumlardan bazılarını hatırlamakta yarar var:

Amerikan-İslam İlişkileri Konseyi üyesi Davud Velîd: “Çocukken annemle babamın bana aldıkları ilk aksiyon figür oyuncağı Muhammed Ali’ydi. O, benim dönemimde Afrika kökenli Amerikalılar ve Müslümanlar için belki de dünyanın en büyük ve etkili popüler kültür sembolüydü. Medeni haklar döneminde ABD’deki ayrımcılığa karşı durdu. Direniş zihniyetinin aydınlanmasında ve Müslümanların basmakalıp fikirlere boyun eğmemesi gerektiği, bir Müslümanın en az bir Hristiyan ya da Yahudi kadar Amerikalı olduğu duygusunun yayılmasında payı var.”

Mert Aydın: “Muhammed Ali farklı bir adamdı. Fikirleri ve yaptıklarıyla birçok sporcuya ilham kaynağı oldu. ABD’de Afro Amerikalı sporcuların bugünkü başarılarında da etkili oldu. Bir anlamda onlara mentorluk yaptı. Müslüman, Hristiyan fark etmez ABD toplumunda idoldü. Ayrımcılık ve ırkçılığa karşı çıkması önemliydi. Aydınlatıcıydı. Muhammed Ali dünyanın ufkunu açan adamdı.” 

Orhan Ayhan: “Sadece boksör değil, bir dava adamı, bir savaşçıydı. Irkçılıkla savaştı. Boks açısından bakacak olursak da fevkalade, nefis bir ağır sıkletti. Allah’ın özene bezene yarattığı bir yapısı vardı. Muhammed Ali boks için yaratılmış bir çocuktu. Kıvrak hareketleri, nefis yumrukları vardı. Tarihe geçen bir sözünü anımsayalım: Kelebek gibi uçar, arı gibi sokarım. Gerçekten de öyleydi.”

Bağış Erten: “Bazı sporcular, sadece yetenekleriyle konuşulmaz, tarihin akışını da etkiler. İşte Muhammed Ali, onlardan biriydi. Sadece sporcu değil, dünyayı da değiştiren adamdı. Tarihin en büyük sporcusuydu. Sporun niteliğini değiştirdi. ABD’deki siyah hakları konusunda ufuklar açtı. ABD’li Müslümanlar için yeni bir hayatın temelini attı. Duruşu ve karakteri vardı.”

Yaklaşık dört yüz bin Müslüman üyesi bulunan Büyük Chicago İslam Konseyi’nin 2005-2008 yılları arasında başkanlığını yapan radyo yapımcısı Abdülmalik Mücahit, efsane boksörün bir dava adamı olduğunu belirttikten sonra şöyle dedi:

“Güçlü bir kişiliğe sahip idi. Sürekli yanında İslam dinini tanıtan kitapçıklar taşırdı ve insanlara bu kitapçıklardan dağıtırdı. Hazreti İsa’nın neden ‘Tanrının oğlu’ olmadığını anlatırdı… Filistinlilerin mücadelesini destekliyordu. Bosna Hersek’te savaş devam ederken düzenlediğimiz etkinliklere katıldı. ABD hükümeti üzerinde büyük baskı kurdu ve en sonunda Sırplara müdahale edildi. Muhammed Ali dünyadaki bütün Müslümanların kardeşiydi, onların yanlarındaydı. Son derece alçak gönüllü ve nüktedan bir insandı. Kendisine en çok neden korktuğunu sordum. Önce şakayla eşini işaret etti. Sonra ‘Allah’ın beni cennetine koymamasından korkuyorum’ cevabını verdi. Bu sözlerin üzerine başta eşi olmak üzere ben dâhil odadakiler ağlamaya başladık. Arkasından, Muhammed Ali’nin elini tuttum ve şöyle dedim: ‘Kardeşim Muhammed Ali, sen bütün insanlar için çalıştın. İnşaallah, Allah seni cennetine koyacak.’ Sonra bana doğru baktı ve düşünceye daldı. Bütün bu anlar fotoğraflandı ve ölümsüzleşti.”

Yüzünden gülümseme hiç eksik olmayan Muhammed Ali ile her buluşmasının zevkli ve neşeli geçtiğini belirten Mücahit, onun aynı zamanda ciddi bir insan hakları savunucusu olduğunu vurguladıktan sonra şöyle devam etti:

“Kendisine bir gün ‘Sana, en büyük diyorlar, buna ne diyorsun?’, diye sordum. Bana dönerek; ‘Hayır! En büyük Allah’tır. Ben en büyük boksörüm.’ dedi.”

Muhammed Ali için Louisville’de otuz kilometrelik yürüyüşten sonra Freedom Hall’da düzenlenen cenaze töreni öncesi AA’nın sorularını cevaplayan Yusuf İslam; “Muhammed Ali, benim gibi sonradan İslam’ı seçenler için rol modeldi.” dedikten sonra,  onun tüm İslam dünyasına yol gösterdiğini ifade etti.

Yusuf İslam gibi sonradan İslam’ı seçen ABD’li Müslüman kanaat önderi, Zaytuna Üniversitesi kurucularından Hamza Yusuf da Muhammed Ali’nin 20 ve 21. yüzyılların en büyük insanlarından birisi olduğunu söyledi. Onun İslam’ın barış ve sevgi dini olduğunu savunduğuna dikkati çeken Hamza Yusuf; “Eğer insanlığı seversiniz insanlık da sizi sever. Muhammed Ali insanlığı sevmişti, insanlık da onu sevdi.” dedi. Son Nebi’nin adını alan ve onu örnek edinen Muhammed Ali sayesinde bir çok beyazın da ırkçılığın yanlışlığını gördüğünü ve siyahilere bakışlarının değiştiğini vurgulayan Hamza Yusuf; “Muhammed Ali’nin cenazesine tüm dünyadan insanlar katıldı. O, kendisinin de söylediği gibi tüm dünyayı salladı.” dedi.

Amerika’da Yetişkin Islahevinde Dînî Rehber Bilgin Erdoğan: “Muhammed Ali, 1976 yılında geldiği Türkiye’de dönemin Milli Selamet Partisi Genel Başkanı merhum Necmettin Erbakan ve binlerce kişiyle Sultanahmet Camisi’nde cuma namazı kılmıştı… Sadece vuruşuyla değil Amerika kıtasındaki dik duruşuyla bir çok Müslümanın İslam ile şereflenmesine vesile olmuştu.”

Başbakan Yardımcısı Numan Kurtulmuş: “Kimliğiyle, başarılarıyla ve duruşuyla tüm dünya Müslümanlarının ‘güçlü’ sesi olan bir dünya yıldızıydı Muhammed Ali. ABD’de yaşayan Müslümanlar için de çok önemli bir isimdi. İslam dünyasının başı sağ olsun.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Muhammed Ali’nin mirasını yaşatmak”

Büyük bir vefa örneği serdederek, maiyetiyle birlikte ABD’ye gidip merhumun cenazesine katılan T.C. Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan, Bloomberg için kaleme aldığı “Muhammed Ali’nin mirasını yaşatmak” başlıklı makalesinde, Muhammed Ali’nin, sadece sporculuğu ve derinliğinden değil aynı zamanda politik duruşundan da etkilendiğini vurgulayarak, ‘her yerde ezilen insanların kahramanı’ olarak tanımladığı Muhammed Ali’nin İslam’ın ve şiddetin sorumsuzca ilişkilendirilmesinden rahatsızlık duyan samimi bir Müslüman ve bir barış insanı olduğunu anlattı:

“İnsanlığın çok daha büyük zorluklarla karşı karşıya olduğu ve görünüşe göre bu acil sorunları doğrudan ele alacak cesareti olmadığı bir dönemde, dünya liderleri, Muhammed Ali’den esinlenebilirler. Onun barış, özgürlük ve dayanışma mesajları, Türkiye’nin de bazı temel politikalarına işaret eder… Muhammed Ali’nin yıllar önce ortaya koyduğu meseleler halen güncelliğini korumaktadır. Bu itibarla, Halkın Şampiyonu’nu onurlandırmanın doğru yolu, özgürlük, eşitlik ve dayanışma tasavvurunu yaşatmaktır.”

Kaynaklar:

• http://www.aljazeera.com.tr/haber/muhammed-ali-hayatini-kaybetti
• http://www.aljazeera.com.tr/spor-portre/portre-muhammed-ali
• http://www.aljazeera.com.tr/haber/muhammed-alinin-apartheide-karsi-konusmasi
• http://dirilispostasi.com/n-11043-muhammed-ali-muslumanlarin-guclu-sesiydi.html
• http://dirilispostasi.com/n-11296-yusuf-islam-muhammed-ali-sonradan-islami-
• secenler-icin-rol-modeldi.html
• http://dirilispostasi.com/n-11238-arkadasi-muhammed-alinin-en-cok-korktugu-seyi-acikladi.html
• http://dirilispostasi.com/n-11303-erdogan-muhammed-ali-icin-makale-yazdi-dunya-liderleri-esinlenebilirler.html
• http://www.hilalhaber.com/islam-dunyasi/yuregi-yumrugundan-guclu-olan-adam-muhammed-ali-h31982.html